Nhiễu Sóng - Những dấu hiệu bất ổn tâm sinh lý trong đời sống dâng hiến

Đời sống thánh hiến, xét trong sự gắn kết giữa thể lý, tâm lý và đời sống thiêng liêng, cũng có thể được ví như thế.

Người sống đời thánh hiến là một con người toàn diện, có sự gắn kết mật thiết giữa thể lý, tâm lý và đời sống thiêng liêng. Ba chiều kích này không tách rời nhau, nhưng luôn tác động và ảnh hưởng lẫn nhau. Không ai hoàn hảo trong mọi phương diện, và cũng không phải lúc nào chúng ta cũng duy trì được sự quân bình cần thiết.

Đôi khi, đứng trước một tu sĩ, nhìn bên ngoài, mọi thứ dường như vẫn bình thường. Thế nhưng, bên trong tâm hồn, có thể đang xuất hiện những làn sóng bất ổn mà chính đương sự cũng không dễ nhận ra. Đó là những nhiễu sóng trong cảm xúc, suy nghĩ, tương quan và cả đời sống thiêng liêng. Người tu sĩ vẫn sống giữa cộng đoàn, nhưng lòng lại xa cách; vẫn cầu nguyện, nhưng tâm trí chẳng thể lắng đọng; vẫn phục vụ, nhưng niềm vui đã vơi cạn; vẫn nói những lời yêu thương, nhưng bên trong chất chứa những tổn thương chưa được chữa lành.

Có lẽ, điều đáng lo ngại không phải là người tu sĩ có những lúc yếu đuối, chán nản hay bất ổn, nhưng là khi những bất ổn ấy âm thầm trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống mà không được nhận diện và tìm cách chữa lành.

1. Nhiễu sóng cảm xúc – Khi tâm trạng dễ chao đảo

Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy của sự bất ổn tâm lý nơi người sống đời thánh hiến là những xáo trộn trong cảm xúc. Có những ngày, chỉ một lời góp ý nhỏ cũng khiến ta buồn bã, một ánh mắt vô tình cũng đủ làm ta tổn thương, một lời nhắc nhở bình thường cũng có thể trở thành nguyên nhân của sự giận dỗi kéo dài. Đôi khi, sự hăng hái nhường chỗ cho chán nản, những lời than phiền xuất hiện nhiều hơn, và tinh thần lạc quan dần bị thay thế bởi thái độ co cụm, khép kín hoặc buông xuôi.

Những cảm xúc ấy không phải lúc nào cũng xuất phát từ một biến cố lớn, nhưng có thể là kết quả của nhiều tổn thương nhỏ tích tụ theo thời gian. Áp lực trong công việc, những kỳ vọng chưa được đáp ứng, các mối tương quan thiếu sự cảm thông, những khát khao cá nhân không được nhận diện và gọi tên… tất cả có thể tạo nên những đợt sóng ngầm trong tâm hồn.

Người tu sĩ cũng là một con người với những nhu cầu tâm lý, tình cảm và những giới hạn thể lý. Ơn gọi không làm cho chúng ta mất đi những cảm xúc tự nhiên. Trái lại, sống đời thánh hiến đòi hỏi mỗi người học cách nhận diện, đón nhận và trưởng thành trong cảm xúc của mình.

Không phải cứ buồn phiền là thiếu niềm tin, không phải cứ mệt mỏi là thiếu lòng yêu mến, cũng không phải mọi xáo trộn nội tâm đều là dấu hiệu của một ơn gọi sai lầm. Điều quan trọng là chúng ta có đủ trung thực để nhìn nhận những gì đang diễn ra trong lòng mình, thay vì phủ nhận, che giấu hoặc để cảm xúc chi phối cách sống và cách ứng xử hay không.

2. Nhiễu sóng suy nghĩ – Khi cách nhìn trở nên méo mó

Một chiếc radio bị nhiễu không chỉ làm âm thanh mất đi sự trong trẻo, mà đôi khi còn khiến người nghe hiểu sai thông điệp. Trong đời sống cộng đoàn cũng vậy, khi nội tâm không ổn định, cách nhìn và cách hiểu về người khác dễ bị chi phối bởi những cảm xúc chủ quan.

Một lời góp ý có thể bị hiểu thành sự xúc phạm. Một quyết định của bề trên có thể bị diễn giải thành sự thiên vị. Một sự im lặng có thể bị xem là thái độ lạnh lùng. Một sự quan tâm dành cho người khác có thể trở thành nguyên nhân của sự so sánh và ghen tị.

Khi tâm hồn có quá nhiều nhiễu sóng, người ta dễ suy diễn, phán đoán và gán cho người khác những ý nghĩ mà họ chưa từng có. Có người luôn cảm thấy mình là nạn nhân, nghĩ rằng người khác không hiểu mình, không thích mình hoặc đang cố tình gây khó dễ cho mình.

Nguy hiểm hơn, những suy nghĩ tiêu cực ấy có thể dần trở thành một lăng kính cố định, khiến người ta không còn nhìn sự việc theo đúng thực tế khách quan, nhưng luôn diễn giải mọi chuyện qua những tổn thương, mặc cảm và thành kiến của bản thân.

Trong đời sống thánh hiến, sự trưởng thành không chỉ được thể hiện qua kiến thức thần học, khả năng mục vụ hay những công việc đảm nhận, nhưng còn qua khả năng suy nghĩ quân bình, phân định sáng suốt và biết kiểm chứng những điều mình đang nghĩ.

Đôi khi, điều cần thay đổi không phải là hoàn cảnh hay con người bên cạnh, nhưng là chiếc kính mà chúng ta đang dùng để nhìn họ.

3. Nhiễu sóng trong tương quan – Khi sống chung nhưng không còn hiệp thông

Cộng đoàn là nơi những con người khác biệt được quy tụ trong cùng một lý tưởng. Tuy nhiên, sống chung không đồng nghĩa với hiệp thông. Có những người cùng ăn một bàn, cùng đọc một giờ kinh, cùng tham gia một công việc, nhưng tâm hồn lại cách xa nhau.

Nhiễu sóng trong tương quan thường biểu hiện qua những thái độ rất nhỏ: không muốn trò chuyện với một người nào đó, cố tình tránh mặt, chỉ thân thiết với một nhóm nhất định, thích bàn luận về khuyết điểm của người khác, dễ dàng đưa chuyện riêng tư của chị em ra làm đề tài câu chuyện.

Có người dùng sự im lặng để trừng phạt. Có người dùng nước mắt để tạo áp lực. Có người dùng lời nói đạo đức để che giấu sự kiểm soát. Có người tỏ ra rất nhiệt thành trước mặt mọi người nhưng lại âm thầm nuôi dưỡng sự bất mãn và chia rẽ.

Đáng suy nghĩ hơn, đôi khi chúng ta nhân danh sự thật để làm tổn thương, nhân danh trách nhiệm để áp đặt, nhân danh sự khôn ngoan để né tránh đối thoại, và nhân danh sự hy sinh để đòi hỏi người khác phải đáp ứng những mong muốn của mình.

Một cộng đoàn không thể có bình an thật sự nếu mỗi người chỉ cố gắng giữ vẻ bình an bên ngoài, trong khi bên trong chất chứa những bất hòa chưa được giải quyết.

Hiệp thông không có nghĩa là không bao giờ xảy ra bất đồng. Hiệp thông là khả năng đối diện với bất đồng bằng sự tôn trọng, chân thành và tình bác ái. Người tu sĩ trưởng thành không phải là người không bao giờ bị tổn thương, nhưng là người biết đón nhận và xử lý tổn thương cách lành mạnh, không biến nó thành vũ khí làm đau người khác.

4. Nhiễu sóng trong đời sống thiêng liêng – Khi những việc đạo đức trở thành thói quen nhàm chán

Có một dạng nhiễu sóng rất tinh vi, đó là nhiễu sóng trong tương quan với Thiên Chúa.

Người tu sĩ vẫn đọc kinh, nhưng không còn cảm nhận được ý nghĩa của lời kinh. Vẫn tham dự Thánh lễ, nhưng tâm trí thường xuyên bị phân tán. Vẫn làm việc tông đồ, nhưng niềm vui phục vụ dần nhường chỗ cho sự mệt mỏi và cảm giác phải chu toàn trách nhiệm.

Có khi chúng ta dành nhiều thời gian để lo cho công việc của Chúa, nhưng lại ít thời gian để ở lại với chính Chúa. Chúng ta có thể nói rất nhiều về Thiên Chúa, nhưng lại không còn đủ thinh lặng để lắng nghe Ngài.

Một dấu hiệu khác là khi người tu sĩ bắt đầu đo lường giá trị của mình bằng hiệu quả công việc, lời khen ngợi, sự tín nhiệm hay vị trí trong cộng đoàn. Khi không được giao công việc mình mong muốn, người ta cảm thấy bị xem thường. Khi người khác thành công, người ta cảm thấy mình bị lu mờ. Khi không được ghi nhận, lòng nhiệt thành cũng dần nguội lạnh.

Lúc ấy, điều gì đang chi phối đời sống thánh hiến của chúng ta? Phải chăng là tiếng gọi của Thiên Chúa, hay là những tín hiệu khác đang chen vào và làm lu mờ tiếng gọi ban đầu?

Chúng ta cần phân biệt giữa việc trung thành với những sinh hoạt đạo đức và việc thực sự sống tương quan với Thiên Chúa. Bởi lẽ, một người có thể rất bận rộn với những việc thánh, nhưng lại đang dần xa cách Đấng Thánh.

5. Nhiễu sóng trong thân xác – Khi cơ thể lên tiếng thay cho tâm hồn

Con người là một thể thống nhất giữa thể lý, tâm lý và tinh thần. Vì thế, những bất ổn trong tâm lý đôi khi cũng biểu hiện qua thân xác.

Một người thường xuyên mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi, chán ăn hoặc ăn uống thất thường; một người dễ cáu gắt, mất tập trung, giảm hứng thú với những công việc trước đây từng yêu thích; một người thường xuyên cảm thấy kiệt sức, muốn thu mình và không muốn tiếp xúc với ai… tất cả đều có thể là những tín hiệu cần được quan tâm.

Trong đời sống thánh hiến, đôi khi chúng ta quá quen với việc hy sinh đến mức quên mất rằng thân xác cũng có những giới hạn cần được tôn trọng. Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra một chị em bỏ giờ kinh, nhưng lại không nhận ra chị ấy đang kiệt sức về tinh thần. Chúng ta có thể nhắc nhở một người thiếu nhiệt tình trong công việc, nhưng chưa từng hỏi xem người ấy có đang trải qua một giai đoạn khủng hoảng nào không.

Không phải mọi biểu hiện mệt mỏi đều là bệnh lý tâm lý. Tuy nhiên, nếu những dấu hiệu ấy kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, tương quan và khả năng phục vụ, chúng ta cần nghiêm túc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết. Việc gặp chuyên viên tâm lý hoặc bác sĩ không phải là biểu hiện của sự yếu đuối, càng không phải là thiếu đức tin. Đó là một cách có trách nhiệm để chăm sóc món quà sự sống mà Thiên Chúa trao ban.

6. Điều chỉnh tần số – Trở về với sự quân bình nội tâm

Khi chiếc radio bị nhiễu, chúng ta không vội vàng đập bỏ chiếc radio. Điều cần làm là kiểm tra nguồn điện, điều chỉnh ăng-ten, tìm lại đúng tần số và xác định nguyên nhân gây nhiễu.

Đời sống thánh hiến cũng cần những cuộc điều chỉnh như thế.

Trước hết, cần có sự trung thực với chính mình. Đừng cố tỏ ra mạnh mẽ khi bên trong đang kiệt sức. Đừng lấy những câu kinh đạo đức để che đậy những tổn thương chưa được chữa lành. Đừng ngại thừa nhận rằng mình đang buồn, đang giận, đang ghen tị, đang cô đơn hay đang mất phương hướng. Nhận diện vấn đề không làm chúng ta mất đi giá trị, nhưng mở ra cơ hội để hiểu mình và trưởng thành hơn.

Kế đến, cần xây dựng những tương quan an toàn để chia sẻ. Người tu sĩ cần có người đồng hành thiêng liêng, người hướng dẫn, người có khả năng lắng nghe mà không vội vàng kết án. Có những vấn đề cần được giải quyết bằng cầu nguyện và phân định; có những vấn đề cần đối thoại trong cộng đoàn; cũng có những vấn đề cần sự can thiệp của chuyên viên tâm lý hoặc bác sĩ.

Sau cùng, cần trở về với nguồn phát sóng ban đầu của đời mình: Đức Kitô.

Người đã không chọn những con người hoàn hảo để đồng hành với mình. Người đã kiên nhẫn với những môn đệ nóng nảy, tham vọng, sợ hãi và yếu đuối. Người không phủ nhận những giới hạn của họ, nhưng giúp họ nhận ra sự thật về chính mình và mở ra một con đường biến đổi.

Đời sống thánh hiến không phải là hành trình của những con người không có vấn đề, nhưng là hành trình của những con người biết để cho Thiên Chúa bước vào chính những giới hạn và vấn đề của mình, để được Người chữa lành và biến đổi.

Bên cạnh đó, chúng ta cần can đảm nhìn lại mình, nhưng cũng cần học cách nhìn chị em bằng ánh mắt cảm thông. Đừng vội gán cho một người là khó tính khi họ đang trải qua một giai đoạn bất ổn. Đừng vội kết luận một người thiếu lòng đạo đức khi họ đang phải chiến đấu với những khủng hoảng nội tâm. Đừng chỉ quan tâm đến việc một người có làm tốt công việc được giao hay không, nhưng hãy quan tâm xem người ấy có đang sống bình an, có được lắng nghe và có cơ hội trưởng thành hay không.

Bởi lẽ, một cộng đoàn thánh hiến khỏe mạnh không phải là cộng đoàn không có những khác biệt và va chạm, nhưng là cộng đoàn biết lắng nghe, nhận diện và cùng nhau điều chỉnh những nhiễu sóng bằng sự cảm thông, đối thoại và tình huynh đệ.

Điều quan trọng không phải là chúng ta đang phát ra bao nhiêu âm thanh của đời tu, nhưng là cuộc đời chúng ta có còn bắt đúng tần số của Đức Kitô, để đón nhận và phản chiếu trung thực tiếng gọi yêu thương của Người hay không.

Hoa giấy, MRP