Mùa Thu Của Khuôn Mặt Và Trái Tim - Chiêm nghiệm cùng Emmanuel Levinas & Thánh Augustin

Mùa thu, với những chiếc lá nhẹ nhàng lìa cành, ánh sáng vàng như mật và màn sương mỏng buổi sớm, khẽ khàng đánh thức tâm hồn hướng về chiêm nghiệm. Trong khoảnh khắc giao mùa — nơi ranh giới giữa rực rỡ nồng nàn của mùa hạ và tĩnh lặng sâu thẳm của mùa đông — vang vọng những suy tư sâu sắc của Emmanuel Levinas và Thánh Augustin, hai cột mốc lớn trong hành trình triết học và tâm linh của nhân loại.

Mùa thu như một ẩn dụ về sự “lui về” nơi Levinas

Mùa thu không chỉ là một mùa trong năm, mà còn là biểu tượng tinh tế cho sự “lui về” (retrait) – khái niệm trung tâm trong triết học của Emmanuel Levinas. Vị triết gia của “khuôn mặt và đạo đức” xem sự lui về không phải là rút lui khỏi thế giới, mà là mở ra một không gian cho tha nhân hiện diện.

Mùa thu, với những tán cây trơ trụi, cảnh vật giản lược và ánh sáng dịu dàng, gợi lên chính chuyển động ấy: thế giới như đang rút khỏi sự phô trương, để trong khoảng trống đó, một hình thức hiện diện khác – thầm lặng nhưng sâu sắc – có thể được cảm nhận.

Trong Totalité et Infini, Levinas khẳng định: “Bản ngã, trước người khác, mang một trách nhiệm vô hạn.”

Mùa thu vì thế trở thành thời gian của đạo đức: không còn là chiếm hữu hay kiểm soát, mà là sự đáp lại — đáp lại lời kêu gọi của tha nhân thể hiện nơi những khuôn mặt sầu khổ và mong manh, là sự sẵn sàng chịu trách nhiệm “không chỉ cho những lỗi lầm của mình, mà còn cho cả lỗi lầm của người khác.”

Khi thế giới lui về, tha nhân mới có thể xuất hiện – không như một đối tượng, mà như một lời gọi, một sự khác biệt không thể đồng hóa. Levinas viết: “Khuôn mặt của người lân cận là một sự khác biệt mở ra thế giới bên kia.”

Mùa thu, bằng cách xóa nhòa những đường nét quen thuộc, làm nổi bật sự siêu việt kín đáo ấy. Trong ánh sáng mờ nhạt và không gian trống trải, khuôn mặt của tha nhân hiện lên như một mạc khải – mời gọi ta cảnh giác, tỉnh thức, và bước vào mối tương quan đạo đức không thể né tránh.

Augustin: Mùa thu của trái tim và hành trình trở về nội tâm

Với Thánh Augustin, mùa thu không chỉ là sự chuyển mùa của đất trời, mà còn là mùa của linh hồn – mùa của hoán cải, của trở về với chính mình để mở lòng ra với Thiên Chúa. Trong Confessions, ngài thổ lộ:

“Lạy Chúa, Chúa đã dựng nên con cho Chúa,
và lòng con mãi khắc khoải cho đến khi được nghỉ ngơi trong Chúa.” (Confessions I,1)

Mùa thu – mùa của gặt hái và cày xới – trở thành biểu tượng sống động cho sự biến đổi nội tâm ấy: một sự chuẩn bị thầm lặng để đón nhận hạt giống ân sủng.

Đây cũng là mùa của ký ức – không phải để tiếc nuối, mà để soi rọi. Augustin nhìn lại những lầm lạc và khát vọng đã qua, rồi thú nhận:

“Tôi đã trở thành một vùng đất khốn khổ đối với chính mình.” (Confessions IV,1)

Hình ảnh ấy gợi lên mảnh đất mùa thu: đã được cày xới, trơ trụi, nhưng sẵn sàng đón nhận sự sống mới. Mùa thu, với sắc vàng u hoài và không gian lặng lẽ, là hiện thân của ký ức sống động — nơi quá khứ được đọc lại dưới ánh sáng của ân sủng.

Một mùa để suy ngẫm về kết thúc và khởi đầu

Levinas và Augustin – mỗi người, theo cách riêng của mình – đều mời gọi ta nhìn mùa thu không như một kết thúc, mà như một khởi đầu.
Sự trút bỏ không phải là mất mát, mà là sự tiết lộ.

Đạo đức nơi Levinas, hoán cải nơi Augustin – cả hai gặp nhau trong nhịp điệu mùa thu: nhịp điệu của một thế giới đang lui về, để nhường chỗ cho Vô tận, cho Tha nhân, và cho Thiên Chúa.

Lạy Chúa,
Trong sự im lặng của những chiếc lá rơi,
xin dạy con biết từ bỏ chính mình.
Xin cho trái tim con, như đất được xới lên,
sẵn sàng đón nhận ánh sáng của Ngài.

Trong khuôn mặt của tha nhân,
xin cho con thấy lời kêu gọi của Ngài,
để con đáp lại mà không trốn chạy,
để con phục vụ mà không chần chừ.

Như Thánh Augustin,
xin đưa con từ bên ngoài trở về bên trong,
nơi Ngài ngự trị, nơi Ngài chờ đợi con
trong sự bình an vĩnh cửu.

Và khi gió thổi,
xin hãy cuốn đi những ảo tưởng,
sự kiêu ngạo và dửng dưng của con,
để con được tự do
yêu mến Ngài,
theo Ngài,
và nhận ra Ngài
trong mỗi mùa của cuộc đời con.

Amen.

Tác giả: Totus Tuus

(Bài viết được tác giả gửi đến dongnuvuonghoabinh.org)